गर्भाशयाच्या मुखाचा कर्करोग: लक्षणे, जोखीमीचे घटक आणि प्रतिबंध

 

गर्भाशय मुखाचा कर्करोग काय आहे?

         गर्भाशयाच्या मुखाचा कर्करोग हा एक प्रकारचा कर्करोग आहे जो गर्भाशयाच्या मुखाच्या पेशींमध्ये होतो - गर्भाशयाचा खालचा भाग जो योनीशी जोडतो. गर्भाशयाच्या मुखाचा कर्करोग हा महिलांमध्ये आढळणाऱ्या कर्करोगांपैकी एक आहे. योनीतुन ( Vagina ) गर्भाशयात उघडणारा अरुंद भाग म्हणजे गर्भाशयाचे मुख तिथे या कर्करोगाची सुरुवात होते.

         गर्भाशय आणि योनीला जोडणाऱ्या महिलांच्या गर्भाशय ग्रीवामध्ये पेशी बदलतात तेव्हा गर्भाशयाच्या मुखाचा कर्करोग होतो. हा कर्करोग त्यांच्या गर्भाशय ग्रीवाच्या खोल ऊतींवर परिणाम करू शकतो आणि त्यांच्या शरीराच्या इतर भागांमध्ये (Metastasis), बहुतेकदा फुफ्फुसे, यकृत, मूत्राशय, योनी आणि गुदाशयापर्यंत पसरू शकतो.

         गर्भाशयाच्या ग्रीवेच्या कर्करोगाची बहुतेक प्रकरणे मानवी पॅपिलोमाव्हायरस (HPV) च्या संसर्गामुळे होतात, जी लसीने टाळता येऊ शकते.

         गर्भाशयाच्या मुखाचा कर्करोग हळूहळू वाढतो, त्यामुळे गंभीर समस्या निर्माण होण्याआधी तो शोधून त्यावर उपचार करण्यासाठी सहसा वेळ असतो.

गर्भाशयाच्या मुखाच्या कर्करोगाची लक्षणे कोणती?

      

     गर्भाशयाच्या मुखाचा कर्करोगाच्या सुरुवातीच्या टप्प्यात वेदना किंवा इतर लक्षणांचा समावेश नसतो.

• मासिक पाळी दरम्यान रक्तस्त्राव (Bleeding during Menstruations)
• लैंगिक संभोगानंतर रक्तस्त्राव (Bleeding during Intercourse)
• रजोनिवृत्तीनंतर महिलांमध्ये रक्तस्त्राव ( Bleeding in Menopausal Women )
• लैंगिक संभोग दरम्यान अस्वस्थता ( Discomfort during sexual intercourse)
• तीव्र वासासह योनीतून स्त्राव ( Vaginal discharge with strong Odour )
• योनीतून रक्ताने रंगलेला स्त्राव ( Vaginal discharge tinged with blood )
• ओटीपोटात वेदना ( Pelvic Pain )

जर कर्करोग जवळच्या ऊतींमध्ये पसरला असेल तर, लक्षणांमध्ये हे समाविष्ट असू शकते:

• कठीण किंवा वेदनादायक लघवी, काहीवेळा लघवीमध्ये रक्त येणे.
• अतिसार किंवा मलविसर्जनानंतर गुदाशयातून वेदना किंवा रक्तस्त्राव.
• थकवा, वजन कमी होणे आणि भूक न लागणे.
• कंटाळवाणा, पाठदुखी किंवा पायांना सूज येणे.

तुम्हाला यापैकी कोणतीही लक्षणे आढळल्यास, तुमच्या डॉक्टरांना भेटा. ते कर्करोगाव्यतिरिक्त इतर कारणांमुळे होऊ शकतात, परंतु हे जाणून घेण्याचा एकमेव मार्ग म्हणजे तुमच्या डॉक्टरांना भेटणे.

दोन आठवड्यांच्या कालावधीत संभाव्य लक्षणांचा मागोवा घेण्यासाठी तुमची लक्षणे डायरी वापरा.

गर्भाशयाच्या मुखाच्या कर्करोगाचे जोखीम घटक काय आहेत?

गर्भाशयाच्या मुखाच्या कर्करोगाच्या जोखीम घटकांमध्ये हे समाविष्ट आहे:

1. मानवी पॅपिलोमाव्हायरस संसर्ग : HPV

ह्युमन पॅपिलोमाव्हायरस (HPV) द्वारे होणारे संक्रमण हे गर्भाशयाच्या मुखाच्या कर्करोगासाठी सर्वात महत्वाचे जोखीम घटक आहे. एचपीव्ही हा 150 पेक्षा जास्त संबंधित विषाणूंचा समूह आहे. त्यांच्यापैकी काही पॅपिलोमास नावाच्या वाढीस कारणीभूत ठरतात, ज्यांना सामान्यतः मस्से म्हणतात.

2. अनेक लैंगिक भागीदार : Many Sexual Partners

तुमच्या लैंगिक भागीदारांची संख्या जितकी जास्त असेल — आणि तुमच्या जोडीदाराची लैंगिक भागीदारांची संख्या जास्त असेल — तुम्हाला HPV होण्याची शक्यता जास्त असेल.

3. लवकर लैंगिक क्रियाकलाप : Early Sexual Activity

वयाच्या 16 च्या आधी किंवा तुमची मासिक पाळी सुरू झाल्याच्या एका वर्षाच्या आत लैंगिक संबंध ठेवण्यास सुरुवात केली. लहान वयात सेक्स केल्याने तुम्हाला एचपीव्हीचा धोका वाढतो.

4. इतर लैंगिक संक्रमित संक्रमण (STIs) : Other Sexually Transmitted Diseases

क्लॅमिडीया, गोनोरिया, सिफिलीस आणि एचआयव्ही/एड्स यासारख्या इतर एसटीआय असण्यामुळे तुमचा एचपीव्हीचा धोका वाढतो.

5. एक कमकुवत रोगप्रतिकार यंत्रणा : Weak Immunity

जर तुमची रोगप्रतिकारक शक्ती दुसर्‍या आरोग्य स्थितीमुळे कमकुवत झाली असेल आणि तुम्हाला HPV असेल तर तुम्हाला गर्भाशयाच्या मुखाचा कर्करोग होण्याची शक्यता जास्त आहे.

6. धूम्रपान न करणे : Avoid Smoking

स्क्वॅमस सेल गर्भाशयाच्या मुखाच्या कर्करोगाशी धूम्रपान संबंधित आहे.

7. गर्भनिरोधक  औषधाचा एक्सपोजर : Long term Use of Birth Control Pills

गर्भनिरोधक गोळ्या: काही सामान्य गर्भनिरोधक गोळ्यांचा दीर्घकाळ वापर केल्याने स्त्रीचा धोका किंचित वाढतो.

गर्भाशयाच्या मुखाचा कर्करोग कसा टाळावा?

1. मानवी पॅपिलोमाव्हायरस लस : HPV Vaccine

         गर्भाशयाच्या मुखाचा कर्करोग आणि एचपीव्हीचे काही प्रकार यांच्यातील संबंध स्पष्ट आहे. जर प्रत्येक स्त्रीने सध्याच्या HPV लसीकरण कार्यक्रमांचे पालन केले तर ते गर्भाशयाच्या मुखाच्या कर्करोगाची वारंवारता कमी करू शकतात.

2. सुरक्षित लैंगिक संबंध : Safe sex

         संभोग करताना कंडोम वापरल्याने एचपीव्ही संसर्गापासून संरक्षण होते.

3. गर्भाशय मुखाची तपासणी : Cervical Screening

         नियमित गर्भाशयाच्या स्क्रिनिंगमुळे व्यक्तीला कॅन्सरची चिन्हे ओळखण्यात आणि हाताळण्यात मदत होऊ शकते, ही स्थिती विकसित होण्याआधी किंवा खूप दूर पसरू शकते. स्क्रीनिंगमुळे कर्करोगाचा शोध लागत नाही परंतु गर्भाशयाच्या पेशींमध्ये होणारे बदल सूचित करतात.

4. कमी लैंगिक भागीदार असणे : Having Fewer Sexual Partners

         स्त्रीला जितके जास्त लैंगिक भागीदार असतील तितके HPV विषाणू पसरण्याचा धोका जास्त असतो. यामुळे गर्भाशयाच्या मुखाचा कर्करोग होण्याचा धोका जास्त असतो.

5. पहिल्या लैंगिक संभोगात विलंब करणे : Delaying first sexual intercourse

       जेव्हा स्त्री पहिल्यांदा लैंगिक संबंध ठेवते तेव्हा ती जितकी लहान असते तितकी HPV संसर्गाचा धोका जास्त असतो. ती जितका उशीर करेल तितका तिचा धोका कमी होईल.

6. धूम्रपान थांबवणे : Stopping Smoking

      ज्या स्त्रिया धूम्रपान करतात आणि त्यांना HPV आहे त्यांना गर्भाशयाच्या मुखाचा कर्करोग होण्याचा धोका नसलेल्या लोकांपेक्षा जास्त असतो. त्यामुळे जर धूम्रपान करणे कमी केले तर हा धोका कमी होऊ शकतो.